از خدا جوییم توفیق ادب * بی ادب محروم شد از لطف رب *** بی ادب تنها نه خود را داشت بد * بلکه آتش در همه آفاق زد

* در آداب مريض

ناله كردن بيمار هنگام درد

وقتي به درد یا مرضي دچار گشت سنّت است كه پيشاني بند بر سر خود ببندد و ناله كند تا بعضي از دردهاي وي کاسته شود و با صبر و شكيبايي اظهار مقاومت در مقابل بلاي حق سبحانه و تعالی نكند؛ زیرا هيچ كس طاقت مقاومت با بلای او را ندارد.

به صحّت رسيده است كه هرگاه آن حضرت به مرضي دچار مي‌شد، ناله مي‌كرد. از وي پرسيدند: اين چگونه است؟ فرمود: درد قوي بر مؤمنان مي‌گمارند تا كفّاره‌ي گناهانشان شود. در صحيح بخاري ثابت شده است كه صدّيقه ـ رضي الله عنها‌ ـ دچار سر درد شده بود و مي‌ناليد و مي‌گفت: «وَا رَاْسَاهُ» پيغمبر صلی الله علیه و سلّم نزد وي آمد در حالي كه سر درد شدیدي داشت، پس فرمود: «بَلْ اَنَا وَا رَاْسَاهُ».

 

شكر گزاري هنگام ابتلا به بیماری و آرزوی مرگ نکردن در آن حال

امام نوّاوي(رح) در اذكار آورده كه مستحب است كه بيمار هم به دل و هم به زبان شكر گزار باشد و مكروه است كه ناله كند، بد خويي نمايد، دشنام دهد و آرزوي مرگ کند.

در صحيحين از حضرت انس رضی الله عنه رضی الله عنه روايت شده است كه پيغمبر صلی الله علیه و سلّم فرمود: نبايد يكي از شما به سبب ضرري كه به وي مي‌رسد آرزوي مرگ کند، پس اگر چاره‌ای جز آن [تمنّاي مرگ] نداشته باشد بايد بگويد: «اَللَّهُمَّ فَاَحْيِنِيْ مَا كَانَتِ الْحَيَوةُ خَيْرًا لِيْ وَ تَوَفَّنِيْ اِذَا كَانَتِ الْوَفَاةُ خَيْرًا لِيْ» «بار الها! مرا زنده بدار مادامي كه زندگي برايم خير است و مرا بميران وقتي كه مرگ برايم بهتر است».

امّا طلب شهادت و تمنّاي مرگ در بلده طيبه (مکّه و مدينه) جايز است و از بزرگان دين این عمل واقع شده است.

در صحيح بخاري از حفصه ـ رضي الله عنها ـ چنین روايت شده است: پدرم فاروق رضی الله عنه گفت: «اَللَّهُمَّ ارْزُقْنِيْ شَهَادَةً فِيْ سَبِيْلِكَ وَاجْعَلْ مَوْتِيْ فِيْ بَلَدِ رَسُولِکَ» «بار الها! مرا توفيق شهادت در راه خودت بده و مرگ مرا در راه شهر رسولت صلی الله علیه وسلم قرا بده».

 

توبه و استرجاع و اداي حقوق

مريض بايد از گناهان خود توبه كند و به سوی حق سبحانه و تعالی باز گردد و به بخشش و رحمت الهی امیدوار باشد. امام نوّاوي(رح) در اذكار آورده كه مستحب است بيمار آرزوهاي طولاني را كنار بگذارد و به اداي حقوق از جمله بازگرداندن امانات، ردّ مظالم، حلاليّت طلبيدن از اهل و اولاد و غلامان و كنيزكان و همسايگان و دوستان و هركس که با وي معامله‌اي يا مصاحبتي داشته و. . . بپردازد و بايد با خود اینگونه فکر کند كه آخر حيات اوست؛ پس باید بکوشد تا عاقبت كار وي به خير و نيكي باشد.

 

وصيّت كردن به تكفين و تجهيز و غير آن

امام نوّاوي(رح) در اذكار آورده كه بر محتضر جایز است كه به قوم خود وصيّت نمايد كه او را با چه چيزي كفن كنند و یا چند كفن بپوشانند و یا چه كساني بر او نماز گزارند و او را كجا دفن كنند و… . در احاديث صحيح و اخبار صريح ثابت شده است كه حضرت رسالت صلی الله علیه و سلم و صحابه كرام رضی الله عنهم مانند اين وصيّت‌ها كرده‌اند. بیان بعضي از آن احاديث موجب تطويل کلام مي‌شود، به ناچار به همين اندازه اکتفا مي‌کنيم.

 

قرآن خواندن و ذكر کردن در هنگام احتضار

امام نوّاوي(رح) فرموده است كه از جمله مستحبّات در هنگام احتضار این است كه در آن حال بسيار قرآن بخواند و ذكر بگويد و اگر توانایی خواندن ندارد، به تلاوت قرآن گوش فرا دهد و با تمام وجود خود، متوجّه امور اخروي باشد و باطن خود را از اشتغال ظاهري دور سازد و اولاد و نزديکان و اتباع خود را به صبر و شكيبايي بر مصيبت، وصيّت كند.

 

استعانت و طلب مغفرت از حق سبحانه و تعالی در هنگام احتضار

در كتاب ابن‌السّني و سنن ابن‌ماجّه به روايت صدّيقه ـ رضي الله عنها ـ ثابت شده است كه گفت: پيغمبر صلی الله علیه و سلم را در حالت احتضار ديدم كه پيش وي ظرف آبی نهاده بودند و وي دست خود را به آب می‌زد سپس بر روي مبارك مي‌كشيد و مي‌گفت: «اَللَّهُمَّ اَعِنِّيْ عَلَي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَ سَكَرَاتِ الْمَوْتِ» «پروردگارا مرا در سختي ها و بي هوشي هاي مرگ ياري كن».

در صحيحين نیز از صدّيقه ـ رضي الله عنها ـ چنین روايت شده است: هنگامی كه پيغمبر صلی الله علیه و سلم بر من تكيه داشت شنيدم كه با خود زمزمه مي‌کرد: «اَللَّهُمَّ اغْفِرْ لِيْ وَ ارْحَمْنِيْ وَ اَلْحِقْنِيْ بِالرَّفِيْقِ الْاَعْلَي» «پروردگارا از گناهان من در گذر و به من رحم كن و مرا بميران و به خودت ملحق كن».

 

اداي كلمه‌ي شهادت در هنگام احتضار

امام نوّاوي(رح) در اذكار آورده است: بايد در هنگام احتضار كلمه‌ی طيّبه‌ی «لا اله الا الله» را بسيار تکرار کند و بکوشد تا آخرین كلامی که از دهان وی خارج می‌شود اين كلمه باشد؛ زيرا در احاديث صحيح به اين واقعه اشاره شده است. در سنن ابي‌داود و غير آن با اسناد صحيح از معاذ بن جبل ثابت شده است كه پيغمبر صلی الله علیه و سلم فرمود: هر كس آخرین كلام وي «لا اله الا الله» باشد به بهشت داخل مي‌شود. حاكم ابوعبدالله در كتاب مستدرك آورده كه اين حديث صحيح الاسناد است و الله اعلم.

یک نظر بگذارید