از خدا جوییم توفیق ادب * بی ادب محروم شد از لطف رب *** بی ادب تنها نه خود را داشت بد * بلکه آتش در همه آفاق زد

* آداب آب خوردن

نشسته آب خوردن در اغلب اوقات

در صراط مستقيم فيروز آبادي(رح) به صحّت رسيده است که پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ غالباً نشسته آب مي‌خورد و از ايستاده آب خوردن منع مي‌كرد و در طول عمر خود يكبار ايستاده آب خورده است. بعضي از علما اين عمل را ناسخ نهي و بعضي نهي ناسخ و بعضي آن را براي بيان جواز و بعضي به علّت وجود مانعی دانسته‌اند؛ بنابراین بيشتر علما گفته‌اند که نبايد ايستاده آب خورد، مگر اینکه عذری برای نشستن وجود داشته باشد. در روايتي آمده است كه آن حضرت اصحاب را از آب خوردن در حالت ايستاده منع کرد.

گاهی ايستاده آب خوردن 

در صحيحين به روايت ابن‌عبّاس ـ رضي الله عنهما ـ چنین آمده است: دلوي از آب زمزم نزد پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ آوردم و ایشان از آن آب خورد در حالي كه ايستاده بود. در صحيح بخاري ثابت شده است كه مرتضي علي ـ رضی الله عنه ـ در مسجد كوفه نماز ظهر را ادا کرد. آنگاه جهت رسيدگي به احتياجات مردم در رحبه‌اي(زمين فراخ و بزرگ، محوطه و ميدانگاه) نشست تا هنگامي كه وقت نماز عصر فرا رسید. هنگامی که آب آوردند از آن خورد و پس از آن وضو گرفت. آنگاه برخاست و آبي كه باقی مانده بود همچنان ايستاده خورد و فرمود: مردم كراهت دارند از اینكه در حالت ایستاده آب خورند و حال آنكه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ گاهی چنين مي‌كرد.

آب خوردن در سه نوبت نه يكباره

پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ از آب خوردن یکباره نهي كرده و فرموده است: «اِشْرَبِ الْمَاءَ مَصًّا لَا عَبًّا فَاِنَّ الْكُبَادَ مِنَ الْعَبِّ» «آب را آرام آرام بخوريد نه يكباره؛ چون موجب درد کبد مي‌شود». در سنن ترمذي به روايت ابن‌عبّاس ـ رضي الله عنهما ـ آمده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ فرمود: آب را يكباره نخوريد همچنان كه شتر مي‌خورد، بلكه به دو بار يا به سه بار بخوريد. شيخ سعيد فرغاني(رح) در كتاب مناهج العباد آورده است كه آب را باید در سه نوبت خورد چنانچه در احاديث وارد شده است.

ندميدن در ظرف آب

وقتي ظرف آب را به دهان می‌گيرد، در درون ظرف ندمد؛ چون از جمله‌ي مكروهات است. به روايت قتاده ـ رضی الله عنه ـ آمده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ از نفس کشیدن در ظرف آب نهي کرده است. در صحيحين به روايت انس بن مالك ـ رضی الله عنه ـ آمده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ در هنگام آب خوردن سه بار نفس مي‌کشید، ليكن آن نفس در بيرون ظرف آب بود.

تسميه و حمد در اوّل و آخر آب خوردن

در سنن ترمذي به روايت ابن‌عبّاس ـ رضي الله عنهما ـ آمده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ در حديثي فرمود: وقتي آب را به دهان مي‌بريد «بسم الله» و وقتي از دهان جدا مي‌كنيد «الحمد لله» بگوييد. ثابت شده است كه وقتي آن حضرت ـ صلی الله علیه و سلم ـ آب مي‌خورد در سه نفس مي‌خورد و در اول هر نفسي «بسم الله» و در آخر آن «الحمد لله» مي‌گفت و مي‌فرمود: اين نوع آب خوردن سيراب كننده‌تر و گوارا‌تر است.

در احياء العلوم آمده است كه آب را بايد در سه نفس بخورد. در اول هر نفسي «بسم الله» و در آخر نفس اول «الحمد لله» و در آخر نفس دوم «الحمد لله رب العالمين» و در آخر نفس سوم «اَلْحَمْدُ ِللهِ رَبِّ الْعَالَمِيْنَ اَلرَّحْمَنِ الرَّحِيْمِ» بگويد. همچنين در احيا مذكور است كه پس از آب خوردن بگويد: «اَلْحَمْدُ  ِللهِ الَّذِيْ جَعَلَهُ عَذْبًا فُرَاتًا بِرَحْمَتِهِ وَ لَمْ يَجْعَلْهُ مِلْحًا اُجَاجًا بِذُنُوْبِنَا» « سپاس خداي را كه آب را به رحمت خويش شيرين و گوارا قرار داد و آن را به سبب گناهان ما شور و تلخ قرار نداد».

نگاه كردن به درون ظرف آب

هنگامی كه ظرف آب را برمي‌دارد بايد به درون آن نگاه کند تا چیزی در آن نیفتاده باشد و احتياط کند تا قطرات آب بر روی فرش یا لباس نچکد. اگر شب تاريك بود با پرده‌اي سر آن را بپوشد و آب از وراي پرده بخورد. در روايات آمده است كه بهترين ظرف نزد ابن‌‌عبّاس ـ رضي الله عنهما ـ ظرف شیشه‌ای بود؛ به این دلیل كه هر چه در آن از خس و خاشاك و غير آن بیفتد نمايان مي‌شود.

کثیف نكردن دسته و لبهی ظرف

بايد در اثناي خوردن طعام، آب نخورد و اگر نیاز شدید به آن احساس کرد، لبه‌ی ظرف و دسته‌ی آن را با دست و دهان چرب شده کثیف نکند. روش آب خوردن در اثنای طعام چنین است كه دسته‌ي ظرف را با خنصر و بنصر دست راست بگيرد و اگر ظرف دسته نداشته باشد ابتدا انگشتان و لب و دهان را از چربي پاك کند و آنگاه به خوردن آب بپردازد. [خنصر: انگشت کوچک، بنصر: انگشتي که ميان انگشت کوچک و انگشت وسطي قرار دارد. علّت گرفتن دسته ي کوزه با اين دو انگشت اين است که وقت غذا خوردن با سه انگشت ديگر غذا مي خورد و اين دو انگشت به غذا نمي آلايد]

آب نخوردن از دهانهی مَشك و لبهی شکستهی ظرف

نباید از دهانه‌ی مشک و یا لبه‌ی شکسته‌ی ظرف آب بخورد؛ زيرا آن محل جمع شدن اوساخ(چرکها) است و در منع آن اخبار بسیاری وارد شده است؛ ليكن اگر به ندرت اتّفاق افتد منافي سنّت نيست. به صحّت رسيده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ يكبار از دهانه‌ی مشك يكي از زنان صحابه آب خورد و آن زن دهانه‌ی آن مشك را بريده و به خاطر تيمّن و تبرّك نگاه داشت. نبايد با دهان از جوي، حوض و امثال آن آب خورد؛ چون از جمله مكروهات است و تشبيه به حيوانات مي‌شود.

ترجیح دیگران بر خود در خوردن شربت و آب سرد

در صحيح مسلم به روايت مغيرة بن شعبه ـ رضی الله عنه ـ آمده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ فرمود: «سَاقِي الْقَوْمِ آخِرُهُمْ شُرْبًا» «ساقی قوم کسی است که بعد از همه آب خورد» از انس ـ رضی الله عنه ـ روايت شده است كه روزي پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ به اصحاب شربتي داد. ايشان گفتند: يا رسول‌الله! چه می‌شود اگر آن را خود بياشامي. در این هنگام پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و سلم ـ حديث مذکور را فرمود.

بزرگان گفته‌اند: در اين عمل، فوايد بسيار است؛ از جمله اتّصاف به صفت ايثار كه براي ارباب صحبت بهترين خصلت است و ديگر اینكه به حكم حديث: «سُؤْرُ الْمُؤْمِنِ شِفَاءٌ» «پس خورده ي برادر مؤمن شفا و بركت است» كسي كه در آخر شربت بخورد بركت همه‌ی اصحاب به او مي‌رسد و غالباً خادم يک جمع، کوچکترين ايشان است، بنابراین اگر وي اين کار را انجام دهد بركت بزرگان شامل حال وي مي‌شود و اين فايده‌ی کامل است.

دادن آب به کسی که در جانب راست اوست

وقتي شربتي به دست كسي برسد، مقداري از آن بياشامد آنگاه بقيه‌ی آن را به دست كسی دهد كه بر جانب راست اوست، اگر چه بر جانب ديگر، بزرگتري نشسته باشد. ثابت شده است كه پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ گاهي شربت را به حاضران مي‌داد و خود در آخر مي‌آشاميد و گاهي اول خود مي‌آشاميد و پس از آن به دست كسي مي‌داد كه بر جانب راست وي نشسته بود.

در صحيحين به روايت انس ـ رضی الله عنه ـ آمده است كه برای پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ شير آميخته با آب آوردند و در جانب راست وي اعرابي و در جانب ديگر ابوبكر صدّيق ـ رضی الله عنه ـ نشسته بود. آن حضرت قدري از آن شير نوشید، سپس به دست اعرابي داد و فرمود: «اَلْاَيْمَنُ فَالْاَيْمَنُ» « از راست به راست».

دعا کردن شارب(کسي که آب مي نوشد) براي ساقي

سنّت این است كه اگر كسي آبي به دست شخصي دهد، آن شخص برای ساقي دعاي خير كند. در كتاب ابن‌السّني به روايت عمرو بن حنيق ـ رضی الله عنه ـ مذكور است که وي روزي به پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ مقداری آب داد. آن حضرت فرمود: «اَللَّهُمَّ اَمْتِعْهُ بِشَبَابِهِ» «بار الها! او را از جواني اش بهره مند گردان» پس عمر وي به هشتاد رسيد و موي محاسن وي همچنان سياه بود. همچنين در آن كتاب از عمرو بن اخطب ـ رضی الله عنه ـ روايت شده است كه روزي حضرت پيغمبر ـ صلی الله علیه و سلم ـ آب طلبيد و من براي آن حضرت آب آوردم. در آن آب، مويي بود که آن را دور انداختم سپس به دست مبارك وي دادم. فرمود: «اَللَّهُمَّ جَمِّلْهُ» «بار الها! او را زيبا گردان». راوي مي‌گويد: او را پس از اینكه نود و سه سال از عمرش مي‌گذشت ديدم در حالی که موي سر و محاسن وي همچنان سياه بود.

2پاسخ به “آداب آب خوردن”

یک نظر بگذارید