اسلام کانون اندیشه فرهنگی و اجتماعی,  عقاید و باورهای دینی

بینش و منش مسلمان در رویارویی با بلایا و بیماری ها

بسم اللّه الرّحمن الرّحیم

 

بینش و منش مسلمان در رویارویی با بلایا و بیماری ها

الْحمْدُللهِ الَّذِیْ بِیَده ملکوتُ کُلِّ شَیْءٍ وَ هُوَ یُجِیْرُ وَ لایُجَارُ عَلَیْهِ وَ هُوَ عَلی کُلِّ شَیْءٍ قَدِیْرٌ  وَ الصَّلاهُ وَ السَّلامُ عَلی سَیِّدِنا وَ حبیبِنا وَ شَفیعِنا وَ نَبیِّنا مُحمَّدٍ الْبَشیر النَّذیر  وَ عَلی آلِه وَ صَحْبِه وَ الصّالحین فی کُلِّ وقت و حین   وَ جَعَلَنا مِمَّنْ تَبِعَهُمْ بِإحسانٍ بِفَضْلِه وَ کَرَمِه ؛ إنَّه بِالْإجابَهِ جَدیر.

 

بدون شک هر اتفاق و یا هر نفع و ضرر و مصیبتی، بدون اراده و تقدیر الهی به وجود نمی‌آید. بنابراین مؤمنان هم باید طبق موازین و قوانین طبیعی که خداوند متعال در دنیا حاکم گردانیده است، رفتار کنند و هم یقین داشته باشند همه چیز به اراده، علم، قدرت و آفرینش و تقدیر پروردگار است.

اگر خداوند به کسی اراده نفعی کرده باشد، کسی نمی تواند مانع آن شود و چنانچه به شخصی مصیبتی برساند، هیچ کس جز خود او تعالی نمی تواند آن را برطرف کند.

«وَإِنْ یَمْسَسْکَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا کَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ  وَإِنْ یُرِدْکَ بِخَیْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ یُصِیبُ بِهِ مَنْ یَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ» (یونس / ۱۰۷)

«و اگر خداوند به تو رنجی برساند، آن را جز او بازدارنده ای نیست و اگر خیری در حق تو بخواهد، فضلش را [نیز] بازدانده ای نیست. آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد، می رساند و او آمرزنده مهربان است.»

«قُلْ لَنْ یُصِیبَنَا إِلَّا مَا کَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا  وَعَلَى اللَّهِ فَلْیَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ»   (توبه/ ۵۱)

«بگو : جز آنچه خداوند برای ما مقرر نموده است، به ما نمی رسد. کارساز ما اوست و مؤمنان باید فقط بر خداوند توکل کنند.»

«مَا أَصَابَ مِنْ مُصِیبَهٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّه … » (تغابن/ ۱۱)

«هیچ مصیبتی جز به اذن خداوند نمی رسد …»

«وَمَا کَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ کِتَابًا مُؤَجَّلًا … » (آل عمران/ ۱۴۵)

«و هیچ کسی جز به اراده خداوند نخواهد مرد؛ سرنوشتی است مقرر شده …»

 

«حضرت عمر فاروق (رضی الله عنه) در دوران خلافتشان به سمت شام رفتند؛ تا اینکه به «سرغ» رسیدند و با برخی از فرماندهان لشکرها ملاقات نمودند. آن ها به وی خبر دادند که در شام، «وبا» شایع شده است. ایشان پس از مشورت با یاران به این نتیجه رسیدند که برگردند و وارد شام نشوند. یکی از یاران گفت: آیا از«قدر» (تقدیر) الهی فرار می کنید؟ حضرت عمر (رضی الله عنه) در جوابش فرمود: آری! از یک «قدر» ( تقدیر ) خداوند ، به  «قدر» (تقدیر) دیگر الهی فرار میکنیم!

آیا دقت کرده‌ای که اگر شتری داشته باشی که در دشتی دارای دو جانب باشد که یکی از آن دو جانب، علفزار و جانب دیگرش خشک و بی آب و علف باشد؛ اگر شترت را در قسمت علفزار بچرانی، با «قدر» الهی چرانیده‌ای و اگر به سوی بخش بی آب و علف برانی، نیز به «قدر» خداوند چنین کرده‌ای!»    (بخاری:  ۵۷۲۹     مسلم: ۲۲۱۹)

در واقع حضرت عمر (رضی الله عنه) با مثالی ساده، مسئله تقدیر را در هنگام مواجهه با خطرات توضیح دادند.

توضیح بیشتر اینکه: تقدیر الهی چنین رفته است که بعضی اشیاء به اذن خداوند سبب ضرر و یا به اصطلاح زیان آور باشند و برخی دیگر سبب فایده و خیر و یا به اصطلاح مفید باشند.

 

بنابراین اگر انسانی خودش را در معرض اشیاء زیان آور مثلا «سم ها» قرار دهد به احتمال قوی هلاک می گردد و یا آسیب سختی می بیند؛ زیرا سنّت و تقدیر الهی بر این رفته است که معمولا سموم برای انسان مضر باشند و حتی ممکن است سبب مرگ وی گردند. مگر اینکه خداوند متعال بخواهد آن روش عادی و سنت معمولی را که برای اشیاء در جهان قرار داده است، نقض کند و بدین گونه قدرتش را برای بندگان به نمایش بگزارد.

از همین قبیل است «معجزات» و «کراماتی» که به اذن اللّه از دست انبیاء (علیهم السلام) و اولیاء (رحمهم الله) سر زده است.

همین سنّت درباره امور خیر و اشیاء سودمند نیز جاری است.

لذا انسان مؤمن با اینکه یقین دارد هیچ چیز بدون اراده و تقدیر الهی مضر و مفید نیست؛ واجب و لازم است که با توکل بر خداوند از خطرها و مضرّات پرهیز کند و آنچه را که برای سلامتی و بهبودی وی لازم و ضروری است، در حد نیاز دنبال کند.

در آن سفر حضرت عبدالرّحمن بن عوف (رضی الله عنه) نیز در میان لشکریان بود که هنگام مشورت حضرت عمر (رضی الله عنه) با فرماندهان، جهت پیگیری برخی امورش حضور نداشت. وقتی نزدشان برگشت و از ماجرا باخبر شد؛

حدیثی را که از حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) در این باره شنیده بود روایت کرد که رسول اللّه (صلی الله علیه و سلم) فرمودند:«إذَا سَمِعْتُمْ بِهِ بِأرْضٍ، فلاَ تَقْدمُوا عَلَیْهِ، وإذَا وَقَعَ بِأَرْضٍ وَأَنْتُمْ بِهَا، فَلا تخْرُجُوا فِرَارًا مِنْهُ» / منبع سابق.

«هر گاه شنیدید که در سرزمینی وباء شیوع پیدا کرده است، وارد آن نشوید و اگر در سرزمینی که شما در آن هستید وباء بیافتد، جهت فرار از وبا از آنجا نروید.»

این همان چیزی است که امروزه به آن «قرنطینه» می گویند.

لهذا انسان مؤمن باید با توکل بر خداوند متعال در مواقع مختلف، شیوه و رفتار مناسب را اختیار کند. بیماری های دشوار و کشنده، برای مؤمنان رحمت و برای کافران عذاب است

در حدیثی دیگر حضرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) درباره وبا فرمودند: «أَنَهُ کَانَ عَذَاباً یَبْعَثُهُ اللّهُ تعالى عَلَى منْ یَشَاء، فَجَعَلَهُ اللّهُ تعالَى رحْمهً للْمُؤْمنِین، فَلَیْسَ مِنْ عَبْدٍ یَقَعُ فی الطَّاعُون فَیَمْکُثُ فی بلَدِهِ صَابِراً مُحْتَسِباً یَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ یُصِیبُهُ إِلاَّ مَا کَتَبَ اللّهُ لَهُ إِلاَّ کَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ الشَّهِیدِ»  صحیح بخاری، ۳۴۷۴

«طاعون عذابی است که اللّه متعال بر هرکس که بخواهد، می فرستد؛ اما اللّه متعال آن را رحمتی برای مؤمنان قرار داده است. چنانکه هیچ بنده [مؤمنی] نیست که هنگام شیوع طاعون، با شکیبایی و نیت ثواب در شهر خود بماند و بداند که هیچ زیانی بدون تقدیر اللّه به او نمی رسد، مگر اینکه اجری همانند اجر شهید برای او خواهد بود.»

همچنین آن حضرت (صلی الله علیه و سلم) فرمودند:«الشُّهَدَاءُ خَمسَهٌ: المَطعُونُ، وَالمبْطُونُ، والغَرِیقُ، وَصَاحبُ الهَدْم وَالشَّهیدُ فی سبیل اللَّه» (صحیح بخاری،۲۸۲۹      صحیح مسلم،۱۹۱۴)

«شهدا پنج دسته اند: کسی که به سبب طاعون بمیرد؛ کسی که به سبب شکم درد بمیرد؛ کسی که غرق شود؛ کسی که زیر آوار بمیرد و شهیدی که در راه خدا کشته شود.»

همچنین حضرت نبی مکرّم اسلام (صلی الله علیه و سلم) فرمودند:«ما یصیب المسلم من نَصَب، ولا وَصَب، ولا همّ، ولا حزن، ولا أذى، ولا غمّ، حتى الشوکه یشاکها إلا کَفَّر اللّهُ بها مِن خطایاه»  (صحیح بخاری، ۵۳۱۸)

«هیچ خستگی، بیماری، نگرانی، اندوه و آزار و غمی، حتی خاری که در بدن فرو رود به مسلمان نمی رسد، مگر اینکه خداوند به سبب آن از گناهانش می زداید.»

 

هنگام بروز بلایا و بیماری ها باید به خداوند متوجه شد

«فَلَوْلَا إِذْ جَاءَهُمْ بَأْسُنَا تَضَرَّعُوا وَلکِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطَانُ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ »  (انعام / ۴۳)

«پس چرا هنگامی که عذاب ما به آنان (امت های گذشته) رسید ، زاری نکردند؟ بلکه دلهایشان سخت شد و شیطان عملکردشان را برای آنان بیاراست.»

«وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَیْهِمْ بَرَکَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا کَانُوا یَکْسِبُونَ» ( اعراف/ ۹۶)

«و چنانچه مردم شهر و دیارها همه ایمان آورده و پرهیزکار می‌شدند همانا ما درهای برکاتی از آسمان و زمین را بر روی آنها می‌گشودیم و لیکن (چون آیات و پیغمبران ما را) تکذیب کردند ما هم آنان را سخت به کیفر کردار زشتشان رسانیدیم.»

بنابراین بندگان در این موقعیت ها باید به خداوند مهربان برگردند و از او تعالی با عجز و زاری از گناهانشان آمرزش بخواهند و رفع بلا و بیماری را درخواست نمایند.

همچنین برای محفوظ ماندن از بیماری های خطرناک این دعا که از رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) منقول است، خوانده شود:

«اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْبَرَصِ وَالْجُنُونِ وَالْجُذَامِ وَ سَیِّئِ الأَسْقَامِ» (سنن ابوداود / ۱۵۵۴)

«خداوندا ؛ همانا من از پیسی ، دیوانگی ؛ جذام و هر بیماری بدی ( خطرناکی ) به تو پناه می‌برم.»

 

صدقه دادن و رحم کردن بر ضعیفان نیز سبب دفع بلایا و رحم پروردگار می گردد.

پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) فرمودند: «إنَّ الصدقَهَ لَتُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ، وتَدْفَعُ مِیتَه السُّوءِ» ( سنن ترمذی/ ۶۶۴)

«یقیناً صدقه خشم پروردگار را فرو می نشاند و مرگ بد را دفع می کند.»

همچنین آن حضرت (صلی الله علیه و سلم) فرمودند :«الرَّاحِمونَ یرحَمُهم الرَّحمنُ تبارَک وتعالى …» (سنن ابی داود، ۴۹۴۱   سنن ترمزی، ۱۹۲۴)

«خداوند رحمان به رحم کنندگان، رحم می کند …»

 

بیماری ها و مصیبت ها، نتیجه گناهان

«وَمَا أَصَابَکُمْ مِنْ مُصِیبَهٍ فَبِمَا کَسَبَتْ أَیْدِیکُمْ وَیَعْفُو عَنْ کَثِیرٍ » ( شوری/ ۳۰)

«و هر مصیبتی که گریبان گیرتان شود، از دستاورد خودتان است و [خداوند] از بسیاری [گناهان] درمی گذرد.»

رسول اللّه (صلی الله علیه و سلم) درباره ترک امر به معروف و نهی از منکر هشدار دادند و فرمودند:«والَّذی نفسی بیدِه لتأمُرُنَّ بالمعروفِ ولتنهَوُنَّ عن المنکرِ أو لیوشِکَنَّ اللّهُ یبعثُ علیکم عذابًا منه ثمَّ تدعونه فلا یستجیبُ لکم» (سنن ترمذی ۲۱۶۹)

«قسم به ذاتی که نفسم به دست اوست، حتما امر به معروف و نهی از منکر کنید یا اینکه بزودی خداوند متعال بر شما عذابی می فرستد؛ سپس او را می خوانید و اجابتتان نمی کند.»

در حدیثی دیگر پیامبر خدا (صلی الله علیه و سلم) درباره سرانجام بد بعضی از گناهان در این دنیا فرمودند: « … لم تَظْهَرِ الفاحشهُ فی قومٍ قَطُّ ؛ حتى یُعْلِنُوا بها ؛ إلا فَشَا فیهِمُ الطاعونُ والأوجاعُ التی لم تَکُنْ مَضَتْ فی أسلافِهِم الذین مَضَوْا ، ولم یَنْقُصُوا المِکْیالَ والمیزانَ إِلَّا أُخِذُوا بالسِّنِینَ وشِدَّهِ المُؤْنَهِ ، وجَوْرِ السلطانِ علیهم ، ولم یَمْنَعُوا زکاهَ أموالِهم إلا مُنِعُوا القَطْرَ من السماءِ ، ولولا البهائمُ لم یُمْطَرُوا ، ولم یَنْقُضُوا عهدَ اللّهِ وعهدَ رسولِه إلّا سَلَّطَ اللّهُ علیهم عَدُوَّهم من غیرِهم ، فأَخَذوا بعضَ ما کان فی أَیْدِیهِم ، وما لم تَحْکُمْ أئمتُهم بکتابِ اللّهِ عَزَّ وجَلَّ ویَتَخَیَّرُوا فیما أَنْزَلَ اللّهُ إلا جعل اللّهُ بأسَهم بینَهم» ( سنن ابن ماجه/ ۴۰۱۹)

« … در هیچ قومی فحشا ظاهر نخواهد گشت که آن ها آشکارا به آن بپردازند، مگر اینکه طاعون و بیماری هایی که در گذشتگانشان نبوده است در میانشان پخش گردد و از کیل و ترازو نکاهند، مگر اینکه به قحطی و تنگی رزق و ظلم حاکمان گرفتار شوند و از پرداخت زکات اموالشان سرباز نزنند مگر اینکه از باران آسمان محروم گردند و اگر حیوانات نبود هرگز بر آن ها بارانی نمی بارید. و عهد خدا و رسولش را نشکنند مگر اینکه خداوند بر آن ها دشمنی از غیرشان مسلط گرداند تا بعضی آنچه در دستشان است بگیرند و زمانی که قومی پیشوایان و فرمانروایانشان به کتاب خدا حکم نکنند و آنچه را که خداوند نازل فرموده است اختیار نکنند، خداوند متعال گزندشان را در بین خودشان قرار می دهد.»

 

رَبَّنَا لاَتُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِینَا أَوْ أَخْطَأْنَا رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَیْنَا إِصْرًا کَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِینَ مِن قَبْلِنَا رَبَّنَا وَلاَ تُحَمِّلْنَا مَا لاَطَاقَهَ لَنَا بِهِ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَآ أَنتَ مَوْلاَنَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ وَ صَلَّی اللّه و سلّم علی خیر خلقه سیّدنا و نبیّنا محمّد و علی آله و اصحابه اجمعین.

Spread the love

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.